Z pewnością trudno porównywać kocią inteligencję do psiej, ponieważ te gatunki bardzo się różnią, choćby jeśli chodzi o potrzeby i ich zaspokajanie. Nie należy zapominać, że kot nie jest całkowicie udomowionym gatunkiem, a wiele z jego zachowań jest wymuszonych przeświadczeniem, że należy znaleźć rozwiązanie, które zapewni mu bezpieczeństwo i przetrwanie. Koty są bardzo dobrymi obserwatorami i potrafią wyciągać logiczne wnioski. Można śmiało powiedzieć też, że rodzą się z doktoratami z matematyki i fizyki, bo są również niesamowicie sprawne i potrafią z dużą precyzją wprowadzić swoje pomysły w życie, oczywiście o ile są zdrowe.

Koty robią niesamowite rzeczy i jeśli tego nie jesteśmy w stanie zrozumieć posądzamy je o złośliwość, przebiegłość, a nawet nadprzyrodzone zdolności czy czarną magię np. znany i opisany w New England Journal of Medicine jest przypadek kota o imieniu Oskar, rezydenta hospicjum, który zasypiał przy osobach, które miały umrzeć w ciągu kilku godzin. Nie jest zagadką jak kot to wyczuwał, bo koty mają fantastyczny węch, a zapach umierającego człowieka się zmienia, ale nadal nie wiadomo, dlaczego to robił.

Mózg kota stanowi nieco poniżej 1% masy ciała kota, ale w swojej budowie jest aż w 90% podobny do mózgu człowieka. Stosunek masy mózgu do masy ciała u kota to 1:100, u psa 1:125, a u człowieka 1:40 (podobnie ja u myszy i szczurów). Nie jest to jednak „miernik inteligencji” zwierzęcia; kora mózgowa człowieka zawiera około 16 miliardów neuronów, podczas gdy kocia ok. 250 milionów neuronów. W 2017 r. opublikowano badanie wykazujące, że mimo tego iż koty mają względnie większe mózgi niż psy, te drugie mają jednak dwa razy więcej neuronów w korze mózgowej niż koty, czyli 500 mln.

Przede wszystkim – to, co udaje się zbadać w badaniach nie polegających na obserwowaniu kotów w naturze, niekoniecznie jest wspólne dla całej populacji kotów, ponieważ bada się koty, które zachowują się swobodnie w obcym otoczeniu, współpracujące, a z tym jak wiemy, różnie bywa wśród mruczków.

Być może nigdy nie uda się więc w pełni zbadać zdolności poznawczych kotów.

Pies – kandydat do udziału w badaniu, musi:

• być zdrowy,
• być w wieku od 6 miesięcy do 8 lat (psy starsze niż 8 lat mogą wziąć udział w badaniu pod warunkiem, że nie występują u nich objawy demencji),
• ważyć co najmniej 2 kg,
• wykazywać wyraźne objawy lęku separacyjnego gdy zostaje sam w domu (np. niepokój ruchowy, wokalizację taką jak szczekanie albo wycie, zachowania destrukcyjne).

W trakcie trwania badania (przez 9 tygodni) pies musi zostawać sam w domu co najmniej trzy razy w tygodniu, a w domu nie mogą przebywać inne psy, u których także występuje lęk separacyjny. Przed włączeniem do badania, oceniam, czy pies kwalifikuje się do badania. W przypadku pozytywnej decyzji prowadzę szczegółowe badanie weterynaryjne, weryfikujące stan zdrowia zwierzęcia, włącznie z pobraniem krwi.

Badanie wymaga zaangażowania ze strony opiekunów. Opiekun po przeszkoleniu:

• podaje lek stosowany w badaniu (lub placebo),
• rejestruje na nagraniach wideo objawy lęku separacyjnego występujące u psa,
• a także prowadzi dzienniczek elektroniczny, w którym opisuje zachowania psa w środowisku domowym.

Po zakończeniu 9-tygodniowego okresu pies będzie miał zapewnioną bezpłatną konsultację behawioralną. Leki stosowane w badaniu oraz związane z nim procedury weterynaryjne związane są bezpłatne.

Okazuje się, że jednym z najważniejszych zagadnień jest mikrobiom przewodu pokarmowego, czyli ogół mikroorganizmów zamieszkujących jelita. Jest on często nazywany „drugim mózgiem”, tak bardzo wpływa na zachowanie zwierząt. Twój pies długo przyjmował antybiotyki, cierpi na choroby przewodu pokarmowego lub jako szczenię nie był karmiony naturalnie, a teraz dziwnie się zachowuje? Zanim poszukasz behawiorysty sprawdź czy nie boli go brzuch.

Z mojej kilkunastoletniej praktyki lekarskiej wynika, że najczęściej u podstaw nadmiernego wylizywania lub łapania niewidzialnych much leżą problemy… układu pokarmowego. To dlatego tak ważne, żeby w przypadku zmiany zachowania zwierząt rozpocząć od prawidłowej diagnozy weterynaryjnej.

Scooby-Doo

Pamiętacie długaśny jęzor Scooby-Doo? Mokre powitanie kiedy buzia znajdzie się zbyt blisko psiego pyska – tak zachowuje się wielu naszych czworonożnych przyjaciół. Lizanie należy do naturalnych czynności psów – w ten sposób m.in. utrzymują higienę i zdobywają informacje z otaczającego je świata. Czasem jednak wylizują nadgarstki do gołej skóry (albo mocniej), namiętnie liżą opiekunów, posłanie, szyby, a nawet powietrze. To znak, że trzeba przeprowadzić badanie kliniczne i diagnostykę.

Jeśli lekarz weterynarii wykluczy problemy dermatologiczne, neurologiczne czy choroby stawów to prawdopodobnie przyczyną nadmiernego lizania są właśnie choroby układu pokarmowego. W każdym przypadku w trakcie wywiadu opiekun powinien poinformować lekarza o ostatnich zmianach w otoczeniu zwierzęcia, ponieważ stres często nasila objawy lub sam prowadzi do ich wystąpienia.

Kanadyjscy badacze (Becuwe-Bonnet i in., 2012) wykazali, że wyleczenie pierwotnej choroby pokarmowej przynosi poprawę lub wręcz eliminuje nadmierne wylizywanie. U moich pacjentów z chorobami pokarmowymi obserwuję również namiętne wyjadanie trawy i kopanie w podłodze. W skrajnych przypadkach psy przyjmują postawę „modlitewną”, która przypomina ukłon zapraszający inne zwierzęta do zabawy. Wylizywanie jest jednak najczęstszym objawem choroby układu pokarmowego.

Złap mnie jeśli potrafisz…

„Łapanie niewidzialnych much” (ang. fly biting) z definicji jest trudniejsze nawet niż zadanie Carla Hanratty’ego w pamiętnym filmie Spielberga. To rzadkie zjawisko rzeczywiście przypomina zachowanie zwierząt przy chwytaniu prawdziwych owadów. Przez wiele lat łapanie much uznawano za przykład choroby obsesyjno-kompulsyjnej, objaw halucynacji lub napadów padaczkowych.

Tymczasem – tak jak się już domyślasz – okazało się, że u podłoża tego zachowania leżą choroby układu pokarmowego. Przeprowadzone badania (Frank i in., 2012) pozwoliły zidentyfikować wśród przyczyn m.in. refluks żołądkowo-przełykowy, opóźnione opróżnianie żołądka i zapalenie dwunastnicy. Te choroby w większości przypadków można wyleczyć. Jeśli jednak zwierzę nie zostanie prawidłowo zdiagnozowane i np. zamiast leku na nadkwasotę dostanie lek psychotropowy, skazujemy je na długie męczarnie. Warto pamiętać, że zaburzenia kompulsywne zazwyczaj mają swoją pierwotną przyczynę lub wtórnie wikłane są przez następstwa kompulsji (np. zakażenia bakteryjne ran powstałych a skutek wylizywania). Dlatego w każdym tego przypadku konieczna jest ścisła współpraca behawiorysty ze specjalistami innych dziedzin weterynaryjnych.

Do każdego psa i każdego niepożądanego zachowania trzeba podchodzić holistycznie. Pozwoli to nie tylko wyleczyć chorobę, ale również nie zaburzy pracy innych organów i psychiki zwierzęcia.

Lekarzy weterynarii zainteresowanych dodatkowymi informacjami na temat zachowań towarzyszących chorobom układu pokarmowego odsyłam do Monografii Magazynu Weterynaryjnego z doskonałymi tekstami moich koleżanek i kolegów po fachu.

Psy i koty też przeżywają utratę bliskich współtowarzyszy lub opiekunów. Nieraz obserwujemy, że po stracie ulubionego towarzysza zwierzę aktywnie go poszukuje. Zwierzę czuje się zagubione, wokalizuje lub popada w apatię, a nawet depresję. Podczas „żałoby” zwierzęta mniej jedzą, więcej śpią, nie są skore do zabaw. Są to objawy silnego stresu.

Jak pomóc zwierzęciu, które cierpi po stracie?

Przede wszystkim zwierzętom należy dać czas, żeby oswoiły się z nową sytuacją. Bardzo pomaga utrzymanie stałych rytuałów, czyli pór posiłku, spaceru, zabawy itd. Należy również ograniczyć wprowadzanie jakichkolwiek zmian w otoczeniu zwierzęcia, które mogłyby je dodatkowo zestresować. Chodzi zarówno o przemeblowanie, remont czy wprowadzanie do domu nowych zwierząt.

Zwierzę związane jest ze swoim towarzyszem lub opiekunem indywidualną więzią i nie można jej łatwo ani szybko zastąpić. Można ewentualnie próbować stworzyć nową więź ale dopiero po ustaniu okresu „żałoby”. Może to potrwać około miesiąca, ale nie wszystkie zwierzęta wracają do normalnego stanu w tym czasie.

Znane są przypadki kiedy psy po stracie swojego opiekuna przez wiele miesięcy oczekiwały go na jego grobie. Jednym z najsłynniejszych przypadków był skyterier Bobby, który po śmierci swojego pana przez 14 lat mieszkał na cmentarzu Greyfriars Kirkyard w Edynburgu. Niezwykła postawa psa została upamiętniona pomnikiem przy moście Jerzego IV, tuż obok pubu, do którego pies przychodził ze swoim właścicielem.

Jakie jest neurochemiczne podłoże uczucia straty?

Według badań (Panksepp,1998; Eisenberger i in., 2003) uczucie straty może być bliskie odczuwaniu fizycznego bólu. Zjawisko to wiąże się ze spadkiem stężenia endogennych opioidów i oksytocyny oraz zwiększeniem obrotu kwasu glutaminowego. Depresja, która może być konsekwencją straty ma podłoże serotoninergiczne. Wielu zwierzętom w takiej sytuacji można pomóc tylko poprzez zastosowanie odpowiednich leków. Farmakoterapii oczywiście musi towarzyszyć odpowiednie postępowanie behawioralne.

Przeczytaj tekst z moją wypowiedzią o żałobie u zwierząt na tvn24.pl

Chcesz dowiedzieć się więcej o tajemniczych ścieżkach, którymi wędrują koty?

Dlaczego psy wyją?

Bardzo często po prostu się nudzą. Są psy, które chętnie wyją akompaniując przejeżdżającym karetkom. Dlatego podstawową, absolutnie podstawową sprawą jest to, żebyś nagrał zwierzę podczas swojej nieobecności. Często okazuje się, że zwierzę ma problem z rozłąką, a szczekanie lub wycie może być objawem lęku separacyjnego związanego z nieobecnością właścicieli. Musimy zrozumieć dlaczego Twój pies podczas nieobecności zachowuje się w ten czy inny sposób.

Psy mogą wokalizować również z powodu wielu chorób. Pies będzie popiskiwał albo wył jeśli odczuwa ból. To samo jeśli pies ma kłopot z nietrzymaniem moczu czy kału z przyczyn somatycznych. Choruje np. na chorobę Cushinga, na cukrzycę, czuje ogromny dyskomfort z powodu tego, że nie może wyjść na dwór i to też może powodować wokalizację.

Czy można oduczyć psa wycia i szczekania?

Niektórzy opiekunowie próbują rozmawiać ze swoim psem przez skype’a albo inne komunikatory. Lęk separacyjny ma jednak bardzo głębokie podłoże i samo powiedzenie psu czegoś miłego przez Internet nie załatwia sprawy. Tutaj potrzebna jest konsekwentna terapia, sukcesywne i stopniowe przeciwwarunkowanie. Trzeba również odwrażliwić psa na bodźce związane z wychodzeniem właściciela. Czasami potrzebna jest farmakoterapia. Dlatego każde zwierzę należy dobrze zbadać i wykluczyć choroby somatyczne. Jeżeli problem z nadmierną szczekliwością wynika tylko z zachowania terytorialnego psa, warto zacząć od ograniczenia widoku na przechodniów.

Czego unikać w terapii?

Ludzie kupują różnego rodzaju obroże, kolczatki,zdarza się nawet przecinanie strun głosowych. Trzeba jasno powiedzieć, że to ostatnie rozwiązanie jest w Polsce nielegalne. Brak możliwości szczekania dla psa oznacza kalectwo. Pies potrzebuje wokalizacji do komunikacji nie tylko z innymi psami, ale i z ludźmi.

Odradzam również obroże antyszczekowe, nawet jeśli nie są to obroże elektryczne, ale zawierające tak zwany olejek z citronelli. Znowu jest to krzywdzące dla psa. Obroża nie spowoduje, że pies przestanie cierpieć z powodu rozłąki, a ten problem tylko się pogłębi. Do stresu wynikającego z nieobecności właściciela, pies dodatkowo otrzymuje nieprzyjemne bodźce.Niektóre psy radzą sobie w ten sposób, że przestają szczekać, ale zaczynają siusiać czy niszczyć, bo frustracja lub lęk w dalszym ciągu u nich występuje.

Czy Twój pies też za głośno szczeka podczas Twojej nieobecności? Czy przeszkadza Ci pies sąsiada? Napisz w komentarzu jeśli zdarzyła Ci się podobna sytuacja.

Chcesz dowiedzieć się więcej o tajemniczych ścieżkach, którymi wędrują koty?

Dla wielu osób określenie “stary pies” lub “stary kot” może być zaskoczeniem. Tymczasem psy ras dużych i olbrzymich mogą wkraczać w podeszły wiek już w 5-6 roku życia. O kotach seniorach mówimy kiedy przekraczają próg 9 lat. 

U psa łatwiej rozpoznać, że coś mu dolega. Kot będzie próbował ukryć wszelkie oznaki słabości. Dlatego bardzo ważne jest, żeby zwracać
uwagę na zmiany w zachowaniu u naszych podopiecznych.

Jakie objawy będą wskazywać, że zwierzę wkracza w podeszły wiek? Czy można poprawić komfort życia naszych pupili? Jak sprawić by pies i kot mógł na starość cieszyć się dobrym samopoczuciem? Jak pomóc psu z zespołem zaburzeń poznawczych? O tym opowiadam w audycji “Dajesz radę” w Programie 4 Polskiego Radia.

Chcesz dowiedzieć się więcej o tajemniczych ścieżkach, którymi wędrują koty?

Zapraszam do wysłuchania reportażu, wyemitowanego w radiowej “Trójce”. Materiał został przygotowany przez red. Tomasza Jeleńskiego, któremu serdecznie dziękuję za rozmowę i udostępnienie materiału!
Pobierz nagranie rozmowy (mp3, 3 MB)

Chcesz dowiedzieć się więcej o tajemniczych ścieżkach, którymi wędrują koty?

– Jest to pierwsza tego typu praca w Polsce i prawdopodobnie jedna z nielicznych tak całościowo opisujących problem na świecie – stwierdza w swojej recenzji prof. dr hab. Roman Lechowski, kierownik Katedry Chorób Małych Zwierząt z Kliniką, na Wydziale Medycyny Weterynaryjnej SGGW. Potwierdza to prof. dr hab. Tadeusz Jezierski z Instytutu Genetyki i Hodowli Zwierząt PAN: “To na pewno jedna z pierwszych prac w skali światowej, o ile nie pierwsza, obejmująca w tak szeroki sposób zagadnienia agresji u starzejących się psów, zwłaszcza na tle ich zdrowia.”

“Starzenie się psów często wiąże się z występowaniem wielu chorób takich jak zwyrodnieniowe zapalenie stawów, niewydolność wątroby, nerek, układu krążenia. Często zapominamy jednak, że wraz z resztą organizmu starzeje się również mózg zwierzęcia, co równolegle z chorobami somatycznymi może prowadzić do zmian w zachowaniu zwierzęcia, w tym zachowań agresywnych” – mówi dr Jagna Kudła. “Agresywne zachowania utrudniają zwierzętom funkcjonowanie w domu i na spacerze, są przyczyną wielu trosk, a nawet prawnych kłopotów ich właścicieli np. w przypadku pogryzień. Opiekunom agresywnych psów często wydaje się, że jedynym rozwiązaniem jest eutanazja, tymczasem bardzo często odpowiednia terapia może pomóc” – dodaje dr Jagna Kudła. 

Badania wskazują, że niektóre przypadki zachowań agresywnych mogą wiązać się z występowaniem zespołu zaburzeń poznawczych (Cognitive Disorder Syndrome – CDS), który przez wielu badaczy uważany jest za odpowiednik choroby Alzheimera u ludzi. Prawdopodobną przyczyną, podobnie jak u ludzi są degeneratywne zmiany w mózgu, które objawiają się między innymi odkładaniem złogów beta amyloidu w tkance mózgu, zwyrodnieniem neurofibrylarnym oraz zanikiem neuronów, w tym serotoninergicznych, co prowadzi do spadku stężenia serotoniny. Wcześnie wykryty obniżony poziom tego neurohormonu i rozpoznanie zespołu CDS, może ułatwić dalszą terapię agresywnych psów. 

Od wielu lat wykazywane podobieństwo pomiędzy CDS a chorobą Alzheimera stwarza szanse na prowadzenie obserwacji zaburzeń zachowań u psów jako naturalnego modelu choroby Alzheimera, które mogą przełożyć się na postęp również w medycynie ludzkiej. 

Największy wpływ na zapobieganie agresji u starzejących się psów daje przynajmniej 7-tygodniowy kontakt szczeniąt z matką oraz właściwa socjalizacja przed oddaniem do adopcji. Adopcja przed ukończeniem 6 tygodnia życia skutkuje brakiem nauki samokontroli i w konsekwencji impulsywnością oraz wyższym poziomem agresji, który na starość może stać się prawdziwym utrapieniem dla domowników. 

Chcesz dowiedzieć się więcej o tajemniczych ścieżkach, którymi wędrują koty?

Jak naszą psinę odzwyczaić od kopania w przydomowym ogródku? Dlaczego psy kopią? Czy zamiast wyganiać kreta za pomocą karbidu można do tego zatrudnić psa? Zapraszam do wysłuchania kolejnej audycji w Trójce. 
Pobierz nagranie rozmowy (mp3, 3MB)

Chcesz dowiedzieć się więcej o tajemniczych ścieżkach, którymi wędrują koty?